Semaglutid veya tirzepatid gibi kilo ve diyabet ilaçları kullanan bir kişinin ameliyat ya da sedasyon öncesinde “ilacı mutlaka kes” veya “hiçbir şey değişmesin” şeklinde genel bir kuralla hareket etmesi doğru olmayabilir. ABD’de birden çok uzmanlık derneğinin 2024’te yayımladığı, 2025’te güncellenen klinik rehber, kararı bireysel riske göre vermeyi öneriyor.
GLP-1 tedavisi ve ameliyat: endişe nereden kaynaklanıyor?
GLP-1 temelli ilaçlar midenin boşalmasını yavaşlatabilir. Genel anestezi veya derin sedasyon sırasında midede kalan içeriğin solunum yollarına kaçması ciddi bir risktir. Öte yandan ilacın gereksiz yere bırakılması, özellikle diyabeti olan kişilerde kan şekeri kontrolünü zorlaştırabilir. Bu iki olasılığı anestezi, cerrahi ve reçeteyi düzenleyen ekip birlikte değerlendirir.
Çoğu hasta ilaca devam edebilir mi?
Amerikan Anesteziyoloji Derneği’nin aktardığı çoklu dernek rehberine göre düşük riskli hastaların çoğu planlı işlem öncesinde ilaca devam edebilir. Bu, her hastanın aynı biçimde devam edeceği anlamına gelmez. İlaca yeni başlanması veya dozun artırılması, belirgin bulantı, kusma, karın ağrısı ve kabızlık gibi belirtiler değerlendirmeyi değiştirir.
Yüksek riskte neler yapılabilir?
Rehber, bazı hastalarda işlem öncesi 24 saat yalnızca sıvı diyeti, anestezi planının uyarlanması veya midenin ultrasonla değerlendirilmesi gibi seçeneklerden söz ediyor. Doz artırma aşamasındaki veya sindirim sistemi şikâyetleri süren kişilerde planlı işlemin ertelenmesi de gündeme gelebilir. Bunlar hastanın kendi başına uygulayacağı genel talimatlar değil, sağlık ekibinin verdiği işlem öncesi kararlardır.
Randevudan önce ekibe ne söylenmeli?
İlacın adı, son dozun tarihi, doz değişikliği, diyabet varlığı ve bulantı, kusma ya da kabızlık gibi yakınmalar açıkça paylaşılmalı. Ameliyat, endoskopi veya sedasyon planlanıyorsa ilaç listesini önceden iletmek yararlıdır. Acil işlemde ekibin izlediği yaklaşım planlı işlemden farklı olabilir.
Önemli: İlacınızı yalnızca bu yazıya dayanarak kesmeyin veya sürdürmeyin. Size verilen açlık, sıvı ve ilaç talimatlarında ameliyat ekibinizin yönlendirmesini izleyin.
Açlık talimatı ile ilaç talimatını ayrı doğrulayın
Ameliyat hazırlığında iki farklı bilgi gerekir: hangi saatten sonra ne yiyip içebileceğiniz ve kullandığınız ilaçların nasıl yönetileceği. “Aç gelin” ifadesi bütün ilaçları kesmeniz gerektiğini söylemez. Benzer biçimde ilaca devam kararı da açlık kurallarını değiştirebileceğiniz anlamına gelmez. Her ikisini işlem ekibinden, aynı plan içinde öğrenin. Anlaşılmayan noktayı son gece internetten çözmeye çalışmak yerine ön değerlendirmede sorun.
Örneğin reçeteyi düzenleyen hekim ile ameliyat ekibi farklı öneriler vermiş görünüyorsa, hangisinin hangi işleme ve tarihe ilişkin olduğunu netleştirin. Kendi başınıza birini seçmek yerine ekiplerin iletişim kurmasını isteyin. Yazılı talimatı paylaşmak, farklı bilgilerin karışmasını önleyebilir. Bu örnek kişisel açlık süresi veya ilaç kesme takvimi vermez.
Sadece büyük ameliyatlarda değil, sedasyonda da bildirin
Endoskopi gibi bir işlem planlanıyorsa sedasyon kullanılıp kullanılmayacağını öğrenin ve güncel ilaç listenizi iletin. “Ameliyat değil, söylememe gerek yok” varsayımı doğru bir hazırlık sağlamaz. Uygulamanın türünü anestezi ve işlem ekibi değerlendirir. Kullanılan GLP-1 ürününün tam adı, kullanım biçimi ve son doz zamanı bilgi paylaşımında önemlidir.
İlaca yeni başlandıysa veya yakın zamanda doz değiştiyse bunu özellikle söyleyin. Ön görüşmeden sonra yeni bulantı ya da kusma gelişirse de ekibe haber verin. Önceki görüşmede verilen planın yeni bir belirtiyi otomatik olarak kapsadığını varsaymayın. İşlem sabahında önemli bilgiyi saklamak yerine sağlık ekibinin güncel durumu bilmesini sağlayın.
Erteleme kararı bir tedavi başarısızlığı değildir
Ekip, risk değerlendirmesine göre planlı işlemin zamanlamasını değiştirebilir. Böyle bir karar verildiğinde gerekçeyi, yeniden değerlendirme tarihini ve aradaki ilaç planını öğrenin. Özellikle diyabet tedavisi varsa, bakımın kimin tarafından izleneceği açık olmalıdır. İşlemin ertelenmesini, bütün ilaçların süresiz bırakılması gerektiği şeklinde yorumlamayın.
Acil bir işlem gerektiğinde ise evde rutin açlık takvimini tamamlamaya çalışarak başvuruyu geciktirmeyin. Son yeme-içme ve ilaç zamanını sağlık ekibine söyleyin; acil yaklaşımı ekip belirler. Bu metin kişisel anestezi talimatı değildir. Bilginin zamanında paylaşılması ve planın işlem ekibiyle netleştirilmesi güvenli hazırlığın temelini oluşturur.
Randevuya götürülebilecek kısa hazırlık notu
Notta işlemin adı ve tarihi, kullanılan ilacın tam adı, son doz tarihi, son doz değişikliği ve sindirim yakınmaları yer alabilir. Varsa diyabet için kullanılan diğer ilaçları da ekleyin. Hangi sağlık biriminin hangi talimatı verdiğini yazmak iletişimi kolaylaştırır. Bu listeyi “ilaç kesilecek” şeklinde bir varsayımla hazırlamayın; ekibin değerlendirmesine bilgi sağlamak amacıyla kullanın.
İşlemden sonra yeniden uygulamanın nasıl yapılacağını da ekipten öğrenin. Taburculukta bunun açıklanmamış olması, eski düzene otomatik dönmeniz gerektiğini söylemez. Yemek ve sıvı alımı, işlem sonrası durum ve kişisel tedavi planı yeniden değerlendirilebilir. Gerekli açıklamalar netleşmeden internetteki standart bir takvimi uygulamayın.
Kaynak
Amerikan Anesteziyoloji Derneği, çoklu dernek GLP-1 rehberi, 29 Ekim 2024; güncelleme 18 Şubat 2025.